Радьков: На адаптацию к новым правилам белорусского языка - два года

Как будет осуществляться переход на новые правила орфографии и пунктуации в связи с принятием соответствующего закона, рассказал в интервью корреспонденту БЕЛТА министр образования Беларуси Александр Радьков.

- Александр Михайлович, в 2006 году глава государства поставил перед специалистами вашего ведомства и другими заинтересованными очень серьезную и, можно сказать, "ювелирную" задачу - разработать новые правила орфографии и пунктуации белорусского языка. Закон принят, значит, задача решена?

- Вы правы, задача была действительно "ювелирная" - мы хотели, не производя никаких реформ, обновить и привести к единообразию существующие правила орфографии и пунктуации. Думаю, что авторский коллектив, который разрабатывал новую редакцию правил, со своей задачей справился на все 100%. В него вошли сотрудники Института языкознания имени Якуба Коласа НАН Беларуси, другие ученые, а также учителя-филологи.
Кстати, хочу подчеркнуть, что новая редакция - это лишь упорядочение существующих правил. Новые правила орфографии и пунктуации белорусского языка станут лишь уточнением правил, действующих с 1957 года, но не изменят их в корне.

- Но ведь существует, например, английская орфография, которая не меняется столетиями?

- Да, действительно, английская орфография не менялась примерно с XIV века. Это, с одной стороны, обеспечило преемственность и последовательность ее использования поколениями британцев и других пользователей языка, а с другой, создало трудности, смысл которых можно проиллюстрировать довольно распространенным афоризмом: "Пишется Манчестер, а читается Ливерпуль".

Мы бы не хотели, чтобы подобные трудности возникали у тех, кто изучает белорусский язык. Вместе с тем во второй половине ХХ века лексика белорусского языка особенно интенсивно пополнялась неологизмами и заимствованиями. А если учесть, что белорусское правописание в значительной степени основывается на фонетическом принципе (особенности произношения передаются на письме), то появление новых слов требовало отражения в правилах правописания. К тому же наибольшее количество исключений из основных правил в белорусской орфографии связано с написанием иноязычных слов. Именно стремление подчинить написание слов иноязычного происхождения основным правилам правописания слов исконно белорусских и стало основной причиной орфографического разнобоя в текстах белорусскоязычных печатных изданий.

- Обращаясь к истории: какую роль в развитии белорусского письменного языка сыграла "Грамматика" Тарашкевича?

- В "Беларускай граматыцы для школ" Бронислава Тарашкевича, опубликованной в 1918 году, фактически впервые были сформулированы основные правила белорусского правописания. "Грамматика" сыграла исключительно важную роль в распространении белорусского письменного языка во все сферы жизни, в первую очередь в образовании. Но вместе с тем в этом издании осталось довольно много спорных и нерешенных вопросов, которые касались в первую очередь иностранных слов, на что указывал и сам автор.

В дальнейшем наиболее острые и спорные вопросы белорусского правописания неоднократно обсуждались языковедами и педагогами. Реформа 1933 года не решила всех проблем письменного белорусского языка. Работа по совершенствованию правописания продолжалась.

Последний раз "Правила белорусской орфографии и пунктуации" были изданы в 1959 году. Сама книга уже давно стала библиографической редкостью. Кроме того, остались нерешенными некоторые вопросы, в частности касающиеся правописания слов иноязычного происхождения.

А в 1993 году была создана государственная комиссия, которая рассмотрела основные проблемы белорусского правописания. Результатом работы экспертов стали выводы, опубликованные в 1994 году в газете "Звязда". Экспертиза подтвердила, что "необходимо подготовить новую редакцию действующих правил орфографии и пунктуации и внести те изменения, которых требует современная языковая практика".

После публикации выводов при Институте языкознания имени Якуба Коласа НАН Беларуси была создана рабочая группа под руководством академика Александра Подлужного по подготовке новой редакции Правил белорусской орфографии и пунктуации. В 1998 году был предоставлен ее первоначальный вариант, который впоследствии неоднократно обсуждался и дорабатывался с учетом замечаний и пожеланий, высказанных в процессе дебатов. На завершающем этапе подготовки новой редакции Министерство образования создало новую рабочую группу, которая окончательно доработала правила с учетом замечаний и предложений, присланных по итогам обсуждений.

Результатом работы большого авторского коллектива стало подписание 23 июля текущего года закона "О правилах белорусской орфографии и пунктуации". Этот документ позволит обеспечить стабильность правописных норм, преемственность письменной практики и облегчить процесс изучения белорусского языка в школе.

- Кстати, об учебном процессе - когда с новыми правилами будут ознакомлены педагоги?

- Новые правила орфографии и пунктуации белорусского языка будут вводиться постепенно. Планируется, что уже на августовских педагогических конференциях филологи получат необходимую информацию. Но в любом случае, как в школе, так и высших учебных заведениях, от учащихся и студентов никто не будет требовать 1 сентября 2008 года использования только новых правил. Все должно идти своим чередом. До 2010 года допускается использование и того и другого вариантов.

- Но ведь введение новых норм потребует переиздания большого количества литературы, причем не только учебной, но и научной: словарей, энциклопедий, справочников и т. д.?

- Думаю, что срочного переиздания этой литературы не потребуется. В школах она будет заменена в процессе естественного обновления литературы. Возможно, первые учебники появятся уже в 2009 году. Надеюсь, что авторские коллективы компетентно подойдут к этой работе. Но повторяю: спешить в этой области нельзя. Любой учебник должен быть продуман и обновлен с учетом всех изменений.

На последнем заседании авторского коллектива разработчиков правил были внесены также некоторые предложения по изданию белорусской энциклопедии языка, педагогическо-энциклопедического словаря, переизданию белорусской грамматики, некоторых словарей. План по введению в жизнь новых правил белорусского языка будет разработан в ближайшее время.

- А как пройдет тестирование и другие испытания летом 2009 года, должны ли будут абитуриенты сдавать тесты с нововведениями?

- Нет, новшества не отразятся негативно на учебном процессе и не повлияют на результаты экзаменов при поступлении в вузы. В 2009 году все абитуриенты, школьники, студенты смогут сдать экзамены по старым правилам. А тесты будут разработаны с учетом того, чтобы как можно меньше нововведений в них попало. Там, где этого избежать не удастся, мы будем засчитывать оба варианта ответа.

При проверке диктантов, сочинений, тестов - всего учебно-контрольного материала - до 2010 года педагоги будут допускать оба варианта. Только в 2010 году правила станут обязательны для употребления в документообороте, средствах массовой информации, школах, гимназиях, ПТУ, ссузах, вузах, научных и других учреждениях.

Найбольш icтотныя арфаграфічныя змены ў новай рэдакцыі "Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі"

1. Пашыраецца прынцып перадачы акання ў словах іншамоўнага паходжання. Прапануецца, напрыклад, пісаць адажыа, трыа, сальфеджыа і пад. (паводле дзеючых "Правіл" пішацца адажыо, трыо, сальфеджыо).

2. У словах іншамоўнага паходжання, акрамя імёнаў уласных, канцавыя элементы - эр, - эль у адпаведнасці з прынцыпам акання прапанавана перадаваць як - ар, - аль: прынтар, камп'ютар, пэйджар (паводле дзеючах "Правіл" пішацца прынтэр, камп 'ютэр, пэйджэр).

3. Паводле агульнага правіла перадачы на пісьме якання ў першым пераднаціскным складзе прапанавана пісаць словы дзявяты, дзясяты, сямнаццаць, васямнаццаць (паводле дзеючах "Правіл" пішацца дзевяты, дзесяты, семнаццаць, васемнаццаць).

4. У адпаведнасці з сучаснай моўнай практыкай уносяцца змены ў напісанне складанаскарочаных слоў. Прапануецца пісаць прафкам, гаркам, абкам, селькар, газпрам і г.д. (паводле дзеючых "Правіл" пішацца прафком, гарком, абком, селькор, газпром).

5. Уніфікуецца напісанне прыметнікаў на - ск(і), утвораных ад уласных назваў. Прапануецца пісаць чаньчунскі, цяньшанскі як і любанскі, астраханскі (паводле дзеючых "Правіл" пішацца любанскі, астраханскі, але чаньчуньскі, цяньшаньскі).

6. Пашыраецца напісанне "ў" (у нескладовага) у словах іншамоўнага паходжання. Прапанавана пісаць для ўніверсітэта, пасля ўнікальнай аперацыіі г.д. (паводле дзеючых "Правіл" пішацца для універсітэта, пасля унікальнай аперацыі).

7. Спрошчаны правілы пераносу слоў.

8. У адпаведнасці з рэаліямі ўпарадкавана напісанне вялікай і малой літар у назвах органаў улады, арганізацый, прадпрыемстваў, устаноў, а таксама ў назвах асоб па пасадах, званнях, тытулах і г.д. (напрыклад, Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь, Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь, Прэм'ер-міністр Рэспублікі Беларусь, Кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусіі г.д.).

9. Уведзены новы параграф "Вялікая і малая літары ў назвах асоб, звязаных з рэлігіямі, назвах міфалагічных і казачных герояў". Напрыклад: "3 вялікай літары пішуцца асабовыя назвы вышэйшых божастваў (бостваў) у рэлігійных культах, а таксама ўсе словы ў спалучэннях, якія змяшчаюць гэтыя назвы: Бог, Яхве, Усявышні, Уладыка Нябесны, Святая Троіца…".

10. У пачатку і ў сярэдзіне слоў гукавое спалучэнне [й] + галосны перадаецца ётаванымі галоснымі, як і ў словах уласнабеларускіх: ёркшырскі, маёр, маярат, маянэз, раён, Ёжэф, Нью-Ёрк.

11. Са зводу правіл выключаны раздзелы "Галосныя ў некаторых ненаціскных канчатках назоўнікаў", "Галосныя ў некаторых канчатках прыметнікаў і займеннікаў", "Галосныя ў некаторых канчатках лічэбнікаў", "Галосныя ў ненаціскных асабовых канчатках дзеясловаў". Палажэнні гэтых раздзелаў датычацца не правапісу, а словазмянення і знаходяць сваё адлюстраванне ў граматыках беларускай мовы.

12. Уведзены новы раздзел "Правапіс некаторых марфем", у якім у сістэмным выглядзе сабраны звесткі пра правапіс прыставак, суфіксаў. У "Правілах" 1959 года гэтыя звесткі змяшчаліся ў параграфах аб правапісе часцін мовы і былі раскінуты па ўсім зводзе правіл.

13. Рэгламентавана ўжыванне суфіксаў - ава - (-ява-) і - ірава - (-ырава-). Напрыклад, ліквідаваць, а не ліквідзіраваць, акліматызаваць, а не аклімацізіраваць, але камандзіраваць, а не камандаваць, будзіраваць, а не будавацьі г.д.

14. У новай рэдакцыі ліквідаваны спасылкі на іншыя параграфы і раздзелы, якіх у "Правілах" 1959 г. налічвалася каля 40.

15. У адпаведнасці з сучасным узроўнем лінгвістычнай навукі ўдакладнены фармулёўкі правіл.

16. Правілы па-новаму згрупаваны, што робіць іх больш зручнымі для карыстання і засваення.

17. Абноўлены і актуалізаваны ілюстрацыйны матэрыял.

Составить красивое и лаконичное резюме вам поможет образец резюме. Ведь гораздо проще это делать по шаблону!

 2008-08-12 11:11:34 Версия для печати

Папярэднія навіны

- Тозик предложил Китаю поучаствовать в реализации проекта "Минск-Сити"
- Бизнес-союзы Калинина и Карягина должны перенести Червенский рынок до 1 июня
- В Минске разработают единую концепцию застройки пр. Победителей
- Ладутько рассказал об автовокзале "Московский", застройке Уручья и историческом центре Минска
- Города-спутники могут появиться вокруг областных центров Беларуси
- Замминистра архитектуры: "Понятие "микрорайон" должно уйти в прошлое"
- Парки Минска готовятся к открытию сезона аттракционов
Туут Аархіў нававiнаў Стужка навінаў у RSS | Архіў навінаў па месяцох


Апошняе ў праекце

1. Інстытут фізкультуры. 1976-2006
2. Прывакзальная плошча 1954-2006
3. Прывакзальная плошча. 1956-2006
4. Вуліца Камсамольская з боку вуліцы Кірава. 1950-я-2006
5. Вуліца Камсамольская, жылы дом на скрыжаваньні з вуліцай Карла Маркса. 1951-2006
6. Спуск да праспэкта з боку вуліцы Чырвонаармейскай. 1956-2006
7. Вуліца Карла Маркса, скрыжаваньне з вуліцай Валадарскага. Пач. XX ст.-2006
8. Касьцёл Прысьв. Дзевы Марыі і будынак былога езуіцкага калегіюма. 1917-2006
9. Плошча Свабоды. Будынак былога базыліянскага кляштара. Кан. XIX ст.-2006
10. Плошча Свабоды. Вуліца Кірылы і Мяфодзія. 1918-2006
11. Плошча Свабоды. Катэдральны праваслаўны сабор Сьв. Духа. Кан. XIX ст.-2006
12. Тэатар імя Янкі Купалы. 1931 - 2006
13. Расейскі драматычны тэатар. 1929 - 2006.
14. Вуліца Карла Маркса. Музэй гісторыі і культуры Беларусі. 1938 - 2006
15. Скрыжаваньне вуліцаў Карла Маркса і Леніна. 1939 - 2006.
16. Праспэкт Незалежнасьці і ўваход у Цэнтральны сквэр. 1938 - 2006.


Меню



Пошук


 


Фотазамалёўкі


· Іншы Менск

polack.by – Сайт о городе Полоцке.


Апытаньне


На якой мове павінны гучаць абвесткі на менскім чыгуначным вакзале, ці дублявацца на некалькіх?

На беларускай
На расейскай
На беларускай і расейскай
На беларускай і польскай
На беларускай і ангельскай
На беларускай, расейскай і ангельскай
На беларускай, расейскай і польскай
На беларускай, польскай і ангельскай
На расейскай і ангельскай



Вынікі

Адказаў 1586
Іншыя апытаньні


Апошняе на форуме


Няма дадзеных


Апошнія артыкулы


- Васіль Шарапаў "Сённяшняе і заўтрашняе сталіцы"
- Анатолъ Вялюгін, Тарас Хадкевіч "Рукі дружбы"
- Мікола Ткачоў "Сцяг ветэрана"
- Тарас Хадкевіч "Мінскі трактар"
- Алесь Асіпенка "Поступ веку"
- Ніл Гілевіч "Мой горад"
- Аляксандр Міронаў "За пераездам"
- Іван Навуменка "Афрыка ў Мінску"
- Іван Грамовіч "Мінскія поры года"
- Сяргей Грахоўскі "Тры песні любві"
- Рыгор Няхай "Мінскія замалёўкі"
- Уладзімір Карпаў "Мінскія сустрэчы"
- Яфім Садоўскі "Андруша"
- Мікалай Аляксееў "Абарона Мінска"
- Кузьма Чорны "Мінск"
- Раман Сабаленка "Першы пробны"
- Янка Скрыган "Падзяка"
- Станіслаў Шушкевіч "Родны горад"
- Яўген Рамановіч "Беларуская хатка"
- Цімафей Саладкоў "Векапомны семнаццаты"
- Антон Бялевіч "Камароўка"
- Уладзімір Караткевіч, Адам Мальдзіс "Горад паўстае. 1863-1864"
- Кастусь Кірэенка "Вуліца Янкі Купалы"
- Аляксей Русецкі "Аб Мінску"
- Алесь Бачыла "Самы лепшы горад"
- Еўдакія Лось "Мінчанка"
- Алесь Звонак "Ленінскі праспект"
- Міхась Калачынскі "На мінскіх вуліцах"
- Мікола Хведаровіч "Красуй, наш Мінск"
- Максім Лужанін "У роднай сталіцы"
- Максім Танк "Табе складаю гэты гімн"
- Аляксей Зарыцкі "Лебедзі"
- Анатоль Вялюгін "Палац піянераў"
- Васіль Вітка "Няміга"
- Пятро Глебка "Дзень вайны"
- Аркадзь Куляшоў "Вуліца Маскоўская"
- Анатоль Астрэйка "Плошча Свабоды"
- Піліп Пестрак "Кірмаш" Урывак з паэмы
- Янка Купала "Водклік з 29 кастрычніка 1905 г. у Мінску"
- Мікола Аўрамчык "Домік I з'езда РСДРП"
- Рыгор Барадулін "Мянеск"
- Пімен Панчанка "Слова пра Мінск"
- Павал Севярынец. "Нацыянальная ідэя". Вытрамкі.
- Прывілей Менску на Магдэбургскае права 1499 года
- Вуліца Валадарскага, 13. Дом фон Гельперсен.
- Вуліца Ракаўская, 14. Дом Рубінштэйна.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 15. Дом Бакштанскага.
- Вуліца Ракаўская, 17, дом Чэрчыса.
- Вуліца Герцэна, 4. Дом Вігдорчыкаў
- Вуліца Валадарскага, 4. Дом Старобінскай.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 13. Дом Варгафціка
- Вуліца Камсамольская, 7
- Вуліца Рэвалюцыйная, 24. Дом Залкінда.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 11. Дом Фішэра.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 22. Дом Фішэра.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 28. Дом Ельскіх.
- Рашэньне Менскага гарадзкога Савета дэпутатаў ад 5 верасьня 1991 г. №167 "Аб гербе г.Мiнска i аб вяртаннi гораду яго гiстарычнай назвы Менск"
- Галіна Булыка "Стары Менск"
- Брылевічы
- Вуліца Савецкая, 17
- III Дом Саветаў. Вуліца Максіма Багдановіча, 23.
- I Дом Саветаў, вуліца Савецкая, 19
- Адкрыты ліст гісторыкаў аб неабхонасьці спыненьня гвалтоўнага разбурэньня гістарычнага цэнтра Менска
- М Валодзін "Койдановская", верш
- М.Валодзін "Музыкальный переулок", верш
- М. Валодзін "Соборная площадь", верш
- Ракаўская вуліца, 24.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 4 і 6.
- Аб зацьверджаньні сьпіса будынкаў і збудаваньняў, якія зьяўляюцца аб'ектамі гісторыка-культурнай спадчыны ў межах гістарычнага цэнтра Менска
- Перайменаваньні менскіх вуліцаў падчас нямецкай акупацыі
- Антон Адамовіч "Менску (на ўгодкі вялікае пажогі)"
- Ведамасныя жылыя дамы ў цэнтры Менска
- Рэвалюцыйная вуліца
- Ленінградская вуліца


Наш гузік



код гузіка



Лічыльнікі