Колас і Курапаты

У апошні дзень свайго жыцьця народны паэт наведаў месца масавых расстрэлаў

Гэта адбылося ў жніўні 1956 году. А сёлета 3 лістапада Коласу споўніцца 125.

Некаторыя ўдзельнікі нашага юбілейнага апытаньня зьвярнулі ўвагу на тое, што ляўрэат сталінскай прэміі Якуб Колас, якому ўлада падарыла асабняк у цэнтры Менску й пэрсанальны аўтамабіль, цалкам прыняў правілы гульні, зьмірыўся зь імі й толькі прыслугоўваў таталітарнаму рэжыму. А гэта значыць, што, маўляў, і сёньня, калі ўявіць сабе жывога Коласа, ён бы падтрымаў цяперашні рэжым, у тым ліку і яго антыбеларускую моўную палітыку. Ці так гэта?

Якуб Колас і сапраўды жыў і працаваў у Менску ў тыя часы, калі за адну ноч тут расстрэльвалі сто прадстаўнікоў інтэлігенцыі — практычна, усіх ягоных знаёмых, паэтаў, выкладчыкаў, дасьледчыкаў… Што ён мог зрабіць? Таксама быць расстраляным?

Многія тагачасныя ідэолягі толькі гэтага ад яго й чакалі. Каб адным махам і назаўжды закрыць апрыклае «беларускае пытаньне».

І тады, у 1930‑я, і пазьней — у 1940‑я і 1950‑я — у Коласа быў складаны выбар, не зьвязаны зь яго ўласным жыцьцём або яго ўласнай сьмерцю. Перад вайной, у часе вайны і пасьля вайны ў Беларусі адбываўся самы сапраўдны генацыд беларусаў. Наша зямля магла ператварыцца ў пустку, і як асобная культура й нацыя Беларусь перастала б існаваць. За часы тых рэпрэсіяў зь некалькіх соцень беларускіх паэтаў ацалела ўсяго некалькі. Застаючыся «на плыву», «у фаворы» (хоць надта ж прывідны быў той «фавор»), Якуб Колас забясьпечваў тым самым будучыню нашай культуры. Пакуль ён жывы і не адрынуты ўладай, датуль Радзіма для мільёнаў беларускіх дзяцей пачынаецца з радкоў «Мой родны кут, як ты мне мілы», а не зь якіх‑небудзь іншых — пра іншы край і на іншай мове. Вось у чым быў выбар Коласа, нашмат больш цяжкі, чым паміж жыцьцём і сьмерцю. «Новая зямля» магла лёгка стаць паэмай забароненай, якая б друкавалася толькі ў эміграцыі — аж да самае перастройкі, калі б, нарэшце, яе надрукавалі тут. Але ці было б тады яе каму чытаць? І ці выглядала б яна тады на нацыянальны эпас?


Тады, у 1930‑я, і пазьней — у 1940‑я і 1950‑я — у Коласа быў складаны выбар, не зьвязаны зь яго ўласным жыцьцём або яго ўласнай сьмерцю.

Калі б сёньня Якуб Колас патрапіў у Беларусь, ён і сапраўды перажыў бы вялікую радасьць, найперш ад таго, што Беларусь — незалежная краіна, і вялікае расчараваньне — ад таго, што яна жыве не паводле сваіх уласных традыцыяў і ня ладзіць са сваёй уласнай мовай і культурай.

Наступнае пытаньне нашага гіпатэтычнага сюжэта — адносіны Коласа з сёньняшняй уладай. Ці падзяліў бы народны паэт Беларусі Якуб Колас лёс народнага пісьменьніка Васіля Быкава? У гэтым няма ніякага сумневу, бо лёс Быкава па сутнасьці падзяліў нават народны пісьменьнік Іван Шамякін, які да канца лічыў сябе «верным памочнікам» калі ня партыі, дык прэзыдэнта. Інакш кажучы, ад Коласа б тут не залежала нічога. Бо для цяперашняга рэжыму ня надта важна — служыць яму беларускі пісьменьнік ці выступае супраць. Колас не пайшоў бы служыць Лукашэнку не таму, што ён так вырашыў, а таму, што Лукашэнку ён не патрэбны. Нават таго страшнага выбару, які выпала зрабіць Коласу пры Сталіне, сёньня б ён не атрымаў.

Іншае пытаньне: ці паспрабаваў бы Колас паўплываць на тую сытуацыю, у якой апынулася Беларусь?

Колас заўсёды імкнуўся ўплываць. Пра гэта сьведчыць ягоны ліст аб становішчы беларускай мовы, які ён занёс у ЦК перад самай сьмерцю. Тады, дарэчы, і да такіх лістоў было нашмат больш увагі, чым сёньня. Ліст маглі не заўважыць, але маглі «даць яму хаду».

Яшчэ адзін прыклад Коласавай неабыякавасьці — эпізод апошняга дня жыцьця, апісаны дасьледчыкам Сьцяпанам Александровічам. Перад самай сваёй сьмерцю Якуб Колас наведаў Курапаты.

Кніга Сьцяпана Александровіча «Крыжавыя дарогі» пабачыла сьвет у 1985 годзе, яшчэ да таго, як пра Курапаты загаварылі шырока і калі зьявілася сама гэтая назва мясцовасьці колішніх расстрэлаў, дзе ад куляў карнікаў НКВД загінулі сотні прадстаўнікоў беларускай культуры. Вось той эпізод:


«Пасьля сьняданьня 13 жніўня 1956 году Канстанцін Міхайлавіч папрасіў шафёра завезьці яго ў лес. Праехалі яны па Маскоўскай шашы і зьвярнулі налева, дзе на пагорку стаялі высокія сосны, а крыху ніжэй прыкідаліся купкі дужых бяроз.

Спачатку ён крыху патупаў: ці не схаваліся дзе ў зялёным моху ці пад кустом баравікі. А потым прысеў на пень. Сонца сьвяціла яшчэ па‑летняму, але перагонамі налятаў халодны вецер, і ён вымушаны быў шукаць зацішак у лагчыне каля бяроз. Прылёг на сухую купіну і цяпер толькі ўбачыў побач з трыма бярозамі вялікі мурашнік… Доўга сядзеў ён, пазіраючы на мітусьню мурашак, адключыўшыся ад усяго, што дзеелася вакол. Потым моўчкі падняўся, пахадзіў вакол мурашніку і бяроз, сеў у машыну і вярнуўся дахаты. Зь цяжкасьцю падняўся ў свой рабочы пакойчык, перакусіў, і раптам стала кепска.

У трынаццаць гадзін дваццаць хвілін перастала біцца ягонае сэрца…»


Сымон Музыка, СВАБОДА. Беларуская газэта

 2007-10-26 03:39:19 Версия для печати

Папярэднія навіны

- Тозик предложил Китаю поучаствовать в реализации проекта "Минск-Сити"
- Бизнес-союзы Калинина и Карягина должны перенести Червенский рынок до 1 июня
- В Минске разработают единую концепцию застройки пр. Победителей
- Ладутько рассказал об автовокзале "Московский", застройке Уручья и историческом центре Минска
- Города-спутники могут появиться вокруг областных центров Беларуси
- Замминистра архитектуры: "Понятие "микрорайон" должно уйти в прошлое"
- Парки Минска готовятся к открытию сезона аттракционов
Туут Аархіў нававiнаў Стужка навінаў у RSS | Архіў навінаў па месяцох


Апошняе ў праекце

1. Інстытут фізкультуры. 1976-2006
2. Прывакзальная плошча 1954-2006
3. Прывакзальная плошча. 1956-2006
4. Вуліца Камсамольская з боку вуліцы Кірава. 1950-я-2006
5. Вуліца Камсамольская, жылы дом на скрыжаваньні з вуліцай Карла Маркса. 1951-2006
6. Спуск да праспэкта з боку вуліцы Чырвонаармейскай. 1956-2006
7. Вуліца Карла Маркса, скрыжаваньне з вуліцай Валадарскага. Пач. XX ст.-2006
8. Касьцёл Прысьв. Дзевы Марыі і будынак былога езуіцкага калегіюма. 1917-2006
9. Плошча Свабоды. Будынак былога базыліянскага кляштара. Кан. XIX ст.-2006
10. Плошча Свабоды. Вуліца Кірылы і Мяфодзія. 1918-2006
11. Плошча Свабоды. Катэдральны праваслаўны сабор Сьв. Духа. Кан. XIX ст.-2006
12. Тэатар імя Янкі Купалы. 1931 - 2006
13. Расейскі драматычны тэатар. 1929 - 2006.
14. Вуліца Карла Маркса. Музэй гісторыі і культуры Беларусі. 1938 - 2006
15. Скрыжаваньне вуліцаў Карла Маркса і Леніна. 1939 - 2006.
16. Праспэкт Незалежнасьці і ўваход у Цэнтральны сквэр. 1938 - 2006.


Меню



Пошук


 


Фотазамалёўкі


· Іншы Менск

polack.by – Сайт о городе Полоцке.


Апытаньне


На якой мове павінны гучаць абвесткі на менскім чыгуначным вакзале, ці дублявацца на некалькіх?

На беларускай
На расейскай
На беларускай і расейскай
На беларускай і польскай
На беларускай і ангельскай
На беларускай, расейскай і ангельскай
На беларускай, расейскай і польскай
На беларускай, польскай і ангельскай
На расейскай і ангельскай



Вынікі

Адказаў 1570
Іншыя апытаньні


Апошняе на форуме


Няма дадзеных


Апошнія артыкулы


- Васіль Шарапаў "Сённяшняе і заўтрашняе сталіцы"
- Анатолъ Вялюгін, Тарас Хадкевіч "Рукі дружбы"
- Мікола Ткачоў "Сцяг ветэрана"
- Тарас Хадкевіч "Мінскі трактар"
- Алесь Асіпенка "Поступ веку"
- Ніл Гілевіч "Мой горад"
- Аляксандр Міронаў "За пераездам"
- Іван Навуменка "Афрыка ў Мінску"
- Іван Грамовіч "Мінскія поры года"
- Сяргей Грахоўскі "Тры песні любві"
- Рыгор Няхай "Мінскія замалёўкі"
- Уладзімір Карпаў "Мінскія сустрэчы"
- Яфім Садоўскі "Андруша"
- Мікалай Аляксееў "Абарона Мінска"
- Кузьма Чорны "Мінск"
- Раман Сабаленка "Першы пробны"
- Янка Скрыган "Падзяка"
- Станіслаў Шушкевіч "Родны горад"
- Яўген Рамановіч "Беларуская хатка"
- Цімафей Саладкоў "Векапомны семнаццаты"
- Антон Бялевіч "Камароўка"
- Уладзімір Караткевіч, Адам Мальдзіс "Горад паўстае. 1863-1864"
- Кастусь Кірэенка "Вуліца Янкі Купалы"
- Аляксей Русецкі "Аб Мінску"
- Алесь Бачыла "Самы лепшы горад"
- Еўдакія Лось "Мінчанка"
- Алесь Звонак "Ленінскі праспект"
- Міхась Калачынскі "На мінскіх вуліцах"
- Мікола Хведаровіч "Красуй, наш Мінск"
- Максім Лужанін "У роднай сталіцы"
- Максім Танк "Табе складаю гэты гімн"
- Аляксей Зарыцкі "Лебедзі"
- Анатоль Вялюгін "Палац піянераў"
- Васіль Вітка "Няміга"
- Пятро Глебка "Дзень вайны"
- Аркадзь Куляшоў "Вуліца Маскоўская"
- Анатоль Астрэйка "Плошча Свабоды"
- Піліп Пестрак "Кірмаш" Урывак з паэмы
- Янка Купала "Водклік з 29 кастрычніка 1905 г. у Мінску"
- Мікола Аўрамчык "Домік I з'езда РСДРП"
- Рыгор Барадулін "Мянеск"
- Пімен Панчанка "Слова пра Мінск"
- Павал Севярынец. "Нацыянальная ідэя". Вытрамкі.
- Прывілей Менску на Магдэбургскае права 1499 года
- Вуліца Валадарскага, 13. Дом фон Гельперсен.
- Вуліца Ракаўская, 14. Дом Рубінштэйна.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 15. Дом Бакштанскага.
- Вуліца Ракаўская, 17, дом Чэрчыса.
- Вуліца Герцэна, 4. Дом Вігдорчыкаў
- Вуліца Валадарскага, 4. Дом Старобінскай.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 13. Дом Варгафціка
- Вуліца Камсамольская, 7
- Вуліца Рэвалюцыйная, 24. Дом Залкінда.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 11. Дом Фішэра.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 22. Дом Фішэра.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 28. Дом Ельскіх.
- Рашэньне Менскага гарадзкога Савета дэпутатаў ад 5 верасьня 1991 г. №167 "Аб гербе г.Мiнска i аб вяртаннi гораду яго гiстарычнай назвы Менск"
- Галіна Булыка "Стары Менск"
- Брылевічы
- Вуліца Савецкая, 17
- III Дом Саветаў. Вуліца Максіма Багдановіча, 23.
- I Дом Саветаў, вуліца Савецкая, 19
- Адкрыты ліст гісторыкаў аб неабхонасьці спыненьня гвалтоўнага разбурэньня гістарычнага цэнтра Менска
- М Валодзін "Койдановская", верш
- М.Валодзін "Музыкальный переулок", верш
- М. Валодзін "Соборная площадь", верш
- Ракаўская вуліца, 24.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 4 і 6.
- Аб зацьверджаньні сьпіса будынкаў і збудаваньняў, якія зьяўляюцца аб'ектамі гісторыка-культурнай спадчыны ў межах гістарычнага цэнтра Менска
- Перайменаваньні менскіх вуліцаў падчас нямецкай акупацыі
- Антон Адамовіч "Менску (на ўгодкі вялікае пажогі)"
- Ведамасныя жылыя дамы ў цэнтры Менска
- Рэвалюцыйная вуліца
- Ленінградская вуліца


Наш гузік



код гузіка



Лічыльнікі