Тапаграфія БНР

Месцы, што пазначаны на мапах часам маленькімі кропкамі, становяцца адпраўнымі пунктамі, зь якіх бяруць пачаткі лёсы цэлых нацыяў. Менск на сумежжы ХІХ— ХХ ст. стаў гэткім пунктам нулявога адліку ў найноўшай гісторыі ўсёй Беларусі й ня толькі яе.

У Менску братамі Луцкевічамі была ўтворана першая нацыянальная партыя беларусаў — Беларуская сацыялістычная грамада. Тутсама дзейнічала іх партыйная друкарня, а ў 1906 г. тут адбыўся ІІ зьезд БСГ.

З пачаткам І Сусьветнай вайны адбудова беларускае дзяржаўнасьці не перапынялася. У 1917 г. дзейнічаў Беларускі нацыянальны камітэт на чале з Раманам Скірмунтам. Адна зь першых публічных акцый камітэту — наладжаны 12 сакавіка 1917 г. дзень беларускага значка ў Мeнску. Як паведамлялі газэты, у гэты дзень на вуліцах гораду прадаваліся «значкі нацыянальных колераў Беларусі — чырвонага зь белым. Упершыню забытая мова забытай беларускай вёскі дамінавала ўсюды: на вуліцах, у кавярнях, кінэматографах».

25 сакавіка 1918 г. у Менску была абвешчана незалежнасьць БНР. Ад таго дня і вядзе радавод гісторыя нашае сучаснае дзяржаўнасьці. Паводле цудоўнага наканаваньня тут, у сталіцы, ацалелі ўсе адрасы, тым ці іншым чынам зьвязаныя з ідэяй незалежнасьці Беларусі.

У былым гарадзкім тэатры — цяпер тэатар імя Янкі Купалы — пры канцы 1917 г. адбываліся пасяджэньні Ўсебеларускага зьезду.

Засталіся тыя самыя будынкі дэпо Лібава‑Роменскае чыгункі, куды пасьля разгону бальшавікамі ў 1917 г. перанесьлі сваю працу дэлегаты Ўсебеларускага зьезду. Яны месьцяцца паміж веткамі чыгункі, што кіруецца на Стоўпцы: паміж прыпынкамі «Інстытут культуры» й «Сталічны». Кожны, хто ехаў гэтым шляхам, мусіў бачыць з вокнаў вагонаў старасьвецкія цагляныя будынкі вытворчага прызначэньня ў стылі мадэрн.

У колішнім біскупскім палацы пры кляштары езуітаў — тады рэзыдэнцыі расейскіх губэрнатараў — у 1918 г. засядалі спачатку выканаўчы камітэт Рады Ўсебеларускага зьезду, а затым і Народны сакратарыят Беларусі. Тут была прынятая Першая ўстаўная грамата. Над гэтым домам лунаў бел‑чырвона‑ белы сьцяг, пакуль нямецкія акупацыйныя ўлады не адабралі будынак. Цяпер гэта памяшканьне музычнага ліцэю пры кансэрваторыі (плошча Свабоды, 7). Выбітны помнік беларускага барока быў зьнявечаны да непазнавальнасьці рэканструкцыяй канца 1960‑х.

Ацалеў у выдатным стане й той самы будынак на вуліцы Валадарскага, 9 (былая Серпухаўская, 9), дзе ў залі на трэцім паверсе а восьмай раніцы 25 сакавіка была ўхваленая Трэцяя ўстаўная грамата БНР. Ён быў арандаваны ў Сялянскага пазямельнага банку ад сярэдзіны сакавіка для Народнага сакратарыяту.

На супрацьлеглым баку вуліцы застаўся амаль у першапачатковым стане яшчэ адзін помнік беларушчыны. Гэта дом па адрасе Валадарскага, 6 (былая Серпухаўская, 12). Ён вельмі вылучаецца сярод пазьнейшае забудовы сваёй пекнай эклектычнай стылістыкай у духу нэабарока. Тутака ўжо ад 25 лютага 1918 году працавала Менскае беларускае прадстаўніцтва (Беларускае народнае прадстаўніцтва) на чале з Раманам Скірмунтам. Мэтаю гэтае арганізацыі было «прадстаўляць інтарэсы беларускага народу й быць нацыянальным цэнтрам» у Менску. Апрача Р.Скірмунта, у кіроўнае ядро арганізацыі ўвайшлі А.Уласаў (віцэ‑старшыня), П.Аляксюк (сябар прэзыдыюму), генэрал К.Кандратовіч, протаярэй С.Кульчыцкі, В.Гадлеўскі, В.Чавусаў, Р.Зямкевіч, Э.Русецкі.

Застаўся нязьмененым і будынак, дзе праходзіла праца Рады БНР ад ліпеня да жніўня 1918 г., а да бальшавіцкае акупацыі засядаў Народны сакратарыят. Гэта дом колішняга Царкоўна‑археалягічнага музэю, пабудаваны паводле праекту архітэктара І.Струева ў 1912 г. у псэўдарасейскім стылі. Ён уваходзіў у разьлеглы комплекс Архіярэйскага падворку са Сьвята‑Крыжовай царквою. Усе яго будынкі былі перабудаваныя да непазнавальнасьці ў адзіны Дом афіцэраў. Але будынак былога музэю стаіць і добра вядомы любому менчуку як «дом з шакалядкі»: колісь яго фота было на шакалядных абгортках. Выява гэтага, званага яшчэ Юбілейным домам, будынку была зьмешчана й на паштовых марках БНР.

Ацалеў і яшчэ адзін ня менш значны помнік — будынак колішняе друкарні Якава Грынблата на вуліцы Леніна, 13 (былой Губэрнатарскай, 32). Тут друкаваліся ўсе Ўстаўныя граматы й дакумэнты БНР. Цяпер цяжка меркаваць, як ён выглядаў у 1918 г., бо яго перабудоўвалі й рэканструявалі для розных патрэбаў шматкроць. Цяпер там месьцяцца службы Нацбанку.

Шмат было страчана й зьнішчана ў Менску за ХХ ст. Але тыя помнікі гісторыі, што засталіся, адным фактам свайго існаваньня яскрава сьведчаць — тут сталіца Беларусі. Тут і толькі тут, у сэрцы краю. Кропка на мапе, адкуль на ўвесь сьвет прагучаў заклік беларусаў да Волі.

Сяргей Харэўскі
Наша Ніва

 2007-03-23 13:24:59 Версия для печати

Папярэднія навіны

- Тозик предложил Китаю поучаствовать в реализации проекта "Минск-Сити"
- Бизнес-союзы Калинина и Карягина должны перенести Червенский рынок до 1 июня
- В Минске разработают единую концепцию застройки пр. Победителей
- Ладутько рассказал об автовокзале "Московский", застройке Уручья и историческом центре Минска
- Города-спутники могут появиться вокруг областных центров Беларуси
- Замминистра архитектуры: "Понятие "микрорайон" должно уйти в прошлое"
- Парки Минска готовятся к открытию сезона аттракционов
Туут Аархіў нававiнаў Стужка навінаў у RSS | Архіў навінаў па месяцох


Апошняе ў праекце

1. Інстытут фізкультуры. 1976-2006
2. Прывакзальная плошча 1954-2006
3. Прывакзальная плошча. 1956-2006
4. Вуліца Камсамольская з боку вуліцы Кірава. 1950-я-2006
5. Вуліца Камсамольская, жылы дом на скрыжаваньні з вуліцай Карла Маркса. 1951-2006
6. Спуск да праспэкта з боку вуліцы Чырвонаармейскай. 1956-2006
7. Вуліца Карла Маркса, скрыжаваньне з вуліцай Валадарскага. Пач. XX ст.-2006
8. Касьцёл Прысьв. Дзевы Марыі і будынак былога езуіцкага калегіюма. 1917-2006
9. Плошча Свабоды. Будынак былога базыліянскага кляштара. Кан. XIX ст.-2006
10. Плошча Свабоды. Вуліца Кірылы і Мяфодзія. 1918-2006
11. Плошча Свабоды. Катэдральны праваслаўны сабор Сьв. Духа. Кан. XIX ст.-2006
12. Тэатар імя Янкі Купалы. 1931 - 2006
13. Расейскі драматычны тэатар. 1929 - 2006.
14. Вуліца Карла Маркса. Музэй гісторыі і культуры Беларусі. 1938 - 2006
15. Скрыжаваньне вуліцаў Карла Маркса і Леніна. 1939 - 2006.
16. Праспэкт Незалежнасьці і ўваход у Цэнтральны сквэр. 1938 - 2006.


Меню



Пошук


 


Фотазамалёўкі


· Іншы Менск

polack.by – Сайт о городе Полоцке.


Апытаньне


На якой мове павінны гучаць абвесткі на менскім чыгуначным вакзале, ці дублявацца на некалькіх?

На беларускай
На расейскай
На беларускай і расейскай
На беларускай і польскай
На беларускай і ангельскай
На беларускай, расейскай і ангельскай
На беларускай, расейскай і польскай
На беларускай, польскай і ангельскай
На расейскай і ангельскай



Вынікі

Адказаў 1586
Іншыя апытаньні


Апошняе на форуме


Няма дадзеных


Апошнія артыкулы


- Васіль Шарапаў "Сённяшняе і заўтрашняе сталіцы"
- Анатолъ Вялюгін, Тарас Хадкевіч "Рукі дружбы"
- Мікола Ткачоў "Сцяг ветэрана"
- Тарас Хадкевіч "Мінскі трактар"
- Алесь Асіпенка "Поступ веку"
- Ніл Гілевіч "Мой горад"
- Аляксандр Міронаў "За пераездам"
- Іван Навуменка "Афрыка ў Мінску"
- Іван Грамовіч "Мінскія поры года"
- Сяргей Грахоўскі "Тры песні любві"
- Рыгор Няхай "Мінскія замалёўкі"
- Уладзімір Карпаў "Мінскія сустрэчы"
- Яфім Садоўскі "Андруша"
- Мікалай Аляксееў "Абарона Мінска"
- Кузьма Чорны "Мінск"
- Раман Сабаленка "Першы пробны"
- Янка Скрыган "Падзяка"
- Станіслаў Шушкевіч "Родны горад"
- Яўген Рамановіч "Беларуская хатка"
- Цімафей Саладкоў "Векапомны семнаццаты"
- Антон Бялевіч "Камароўка"
- Уладзімір Караткевіч, Адам Мальдзіс "Горад паўстае. 1863-1864"
- Кастусь Кірэенка "Вуліца Янкі Купалы"
- Аляксей Русецкі "Аб Мінску"
- Алесь Бачыла "Самы лепшы горад"
- Еўдакія Лось "Мінчанка"
- Алесь Звонак "Ленінскі праспект"
- Міхась Калачынскі "На мінскіх вуліцах"
- Мікола Хведаровіч "Красуй, наш Мінск"
- Максім Лужанін "У роднай сталіцы"
- Максім Танк "Табе складаю гэты гімн"
- Аляксей Зарыцкі "Лебедзі"
- Анатоль Вялюгін "Палац піянераў"
- Васіль Вітка "Няміга"
- Пятро Глебка "Дзень вайны"
- Аркадзь Куляшоў "Вуліца Маскоўская"
- Анатоль Астрэйка "Плошча Свабоды"
- Піліп Пестрак "Кірмаш" Урывак з паэмы
- Янка Купала "Водклік з 29 кастрычніка 1905 г. у Мінску"
- Мікола Аўрамчык "Домік I з'езда РСДРП"
- Рыгор Барадулін "Мянеск"
- Пімен Панчанка "Слова пра Мінск"
- Павал Севярынец. "Нацыянальная ідэя". Вытрамкі.
- Прывілей Менску на Магдэбургскае права 1499 года
- Вуліца Валадарскага, 13. Дом фон Гельперсен.
- Вуліца Ракаўская, 14. Дом Рубінштэйна.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 15. Дом Бакштанскага.
- Вуліца Ракаўская, 17, дом Чэрчыса.
- Вуліца Герцэна, 4. Дом Вігдорчыкаў
- Вуліца Валадарскага, 4. Дом Старобінскай.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 13. Дом Варгафціка
- Вуліца Камсамольская, 7
- Вуліца Рэвалюцыйная, 24. Дом Залкінда.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 11. Дом Фішэра.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 22. Дом Фішэра.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 28. Дом Ельскіх.
- Рашэньне Менскага гарадзкога Савета дэпутатаў ад 5 верасьня 1991 г. №167 "Аб гербе г.Мiнска i аб вяртаннi гораду яго гiстарычнай назвы Менск"
- Галіна Булыка "Стары Менск"
- Брылевічы
- Вуліца Савецкая, 17
- III Дом Саветаў. Вуліца Максіма Багдановіча, 23.
- I Дом Саветаў, вуліца Савецкая, 19
- Адкрыты ліст гісторыкаў аб неабхонасьці спыненьня гвалтоўнага разбурэньня гістарычнага цэнтра Менска
- М Валодзін "Койдановская", верш
- М.Валодзін "Музыкальный переулок", верш
- М. Валодзін "Соборная площадь", верш
- Ракаўская вуліца, 24.
- Вуліца Рэвалюцыйная, 4 і 6.
- Аб зацьверджаньні сьпіса будынкаў і збудаваньняў, якія зьяўляюцца аб'ектамі гісторыка-культурнай спадчыны ў межах гістарычнага цэнтра Менска
- Перайменаваньні менскіх вуліцаў падчас нямецкай акупацыі
- Антон Адамовіч "Менску (на ўгодкі вялікае пажогі)"
- Ведамасныя жылыя дамы ў цэнтры Менска
- Рэвалюцыйная вуліца
- Ленінградская вуліца


Наш гузік



код гузіка



Лічыльнікі